ساعت بيولوژيكي
ساعت بيولوژيكي
تقریبا همه عملکردهای بدن انسان و حيوانات حتی بیشتر از آن، تابع ریتمهایی است که توسط هادی کوچکی که در مغز قرار دارد، کنترل می شود. نشریه فرانسوی سامانترس نوشت ما برای خواب شبانه برنامه ریزی شده ایم و مسئول این معجزه کوچک، ساعت بیولوژیکی درونی ماست. این ساعت به اندازه یک سر سوزن، در پشت چشمها، در هسته های سوپراکیاسماتیک هیپوتالاموس که هر کدام حاوی ۱۰۰۰۰ سلول نوروني است، قرار دارد.
ساعت بیولوژیکی تعداد بسیار زیادی از مکانیسم های فیزیولوژیکی را کنترل می کند. از تنظیم دما تا ترشح هورمون، از جمله فشار خون، عملکرد کلیه، تواناییهای شناختی و البته خواب و بیداری توسط ساعت بیولوژیکی کنترل می شود. سه نوع ریتم بیولوژیکی (سیرکادین، اینفرادین و اولترادیان) وجود دارد. با این حال مثلا تنظیم خواب و بیداری مانند یک ساعت با دو آونگ عمل می کند. یکی فرآیند هموستاتیک است که با نیاز طبیعی به خواب پس از یک مرحله طولانی بیداری مطابقت دارد. دیگری ریتم یعنی تناوب روز و شب که مغز به لطف حسگرهای نور واقع در چشمها از آن مطلع می شود.
نور روز که سلولهای حساس به نور خاصی را در شبکیه چشم (سلولهای گانگلیونی ملانوپسین) تحریک می کند، عنصر اصلی هماهنگ کننده این دو آونگ است. نور از طریق یک غده کوچک، اپی فیز، یک سیگنال همگام سازی مجدد چرخه به ساعت داخلی منتقل می شود، همچنین به سایر ساختارهای مغزی غیر بصری که در تنظیم خلق و خو، حافظه، شناخت و خواب نقش دارند، منتقل می شود.
بدن دارای ساعتهای محیطی است که در هر اندام قرار دارند که عملکرد آنها را با توجه به محدودیتهای محیطی بهینه میکنند، اما به لطف ساعت درونی مغز دائما همگام سازی میشوند. برای مطالعه ریتم خواب و بیداری در غیاب یک نشانه زمانی، آزمایشهایی در غارها انجام شد. در ۱۶ ژوئیه ۱۹۶۲، غارشناس، میشل سیفر، به این ترتیب دو ماه را در غاری گذراند.
او هر بار که غذا می خورد، می خوابید یا بیدار می شد، از طریق تلفن به دانشمندان اطلاع می داد. در ۱۴ سپتامبر، زمانی که مطالعه به پایان رسید، میشل سیفر مطمئن بود که ۲۰ اوت است. چیزی که او برای چرت زدن در واقع شبهای کوتاه بود و روزهایش تقریبا دوبرابر طولانیتر از چیزی بود که احساس می کرد. تجربه نشان می دهد که حتی در این شرایط، تناوب بیداری (۲/۳ روز) و خواب (۱/۳) ثابت می ماند.
علاوه بر این، این آزمایشها درک این موضوع را ممکن ساخته است که چرخه تحمیل شده توسط ساعت بیولوژیکی به طور خود به خود بین ۱۱:۳۰ شب تا ۱۲:۳۰ صبح طول میکشد. به این معنا که فردی که ساعتی را روی ۱۱:۳۰ شب تنظیم کرده باشد، هر روز ۳۰ دقیقه زمان خواب خود را پیش می برد، در حالی که مجموعه دیگری روی ساعت ۲۴:۳۰ هر روز آن را به همان میزان برمی گرداند.
این شدت نور محیطی است که به ساعت بیولوژیکی ما اجازه می دهد تا روزانه خود را با نور روز هماهنگ کند. هنگامی که شدت نور شروع به کاهش می کند، اپی فیز شروع به ترشح ملاتونین می کند، هورمونی که به شما کمک می کند به خواب بروید. این هورمون بین ساعت دو تا چهار صبح به اوج ترشح خود می رسد و پس از بیدار شدن دوباره تقریبا صفر می شود.
اگر یک شب را به طور کامل بیدار مانده باشید، به خوبی میدانید که چقدر به خواب نیاز داریم تا عملکرد خوبی داشته باشیم. یک کمبود کوچک حتی میتواند ما را از پا دربیاورد. به گزارش «زیسان» به نقل از راز بقا، اما در طبیعت، الگوهای خواب حیوانات در مسیرهای متفاوتی تکامل یافته است. برای آنها، خواب بهای سنگینتری دارد (که باید بر اجداد دور ما نیز تأثیر گذاشته باشد): آسیب پذیری. حتی شکارچیان حیوانی، مانند انسان نمی خوابند؛ به صورت عمیق و طولانی، اساساً بدون دفاع و در یک دوره كوتاه به خواب مي روند.
مثلا خرسها و حيوانات ديگر، در زمستانها به خواب مي روند كه به آن خواب زمستاني مي گويند. خروسها در نيمه شب با صداي خود همه را از خواب بيدار مي كنند. در زمان قديم براي بيدار شدن در نيمه شبهاي ماه مبارك رمضان اگر در خانه خروس نبود مي خريدند كه سحرها با صداي آنها از خواب بيدار بشوند. پرندگان مهاجر نيز با ساعت بيولوژيكي كه در بدن خود دارند هنگام مهاجرت همگي به پرواز در مي آيند. اين نشان مي دهد كه در بدن آنها نيز ساعتي بيولوژيكي وجود دارد كه خود به خود آنها را وادار به پرواز و مهاجرت مي كند.
چرا با تاریکی هوا احساس خواب آلودگی بیشتر می شود
اگر متوجه شدید که به مکمل های ملاتونین معتاد شده اید یا از عوارض جانبی آنها رنج می برید، باید با پزشک خود تماس بگیرید. چه مدت طول می کشد تا ملاتونین وارد بدن شود. با دوز توصیه شده توسط پزشكان، ملاتونین (۱- ۳ میلی گرم)، حدود ۱-۲ ساعت طول می کشد تا القای خواب شکل بگیرد؛ بنابراین، شما باید مکمل ملاتونین را ۲ ساعت قبل از خواب مصرف کنید.
ریتم شبانه روزی یا ساعت بدن چیست
ریتمهای شبانه روزی چرخههایی در بدن هستند که تقریبا در طول ۲۴ ساعت اتفاق می افتند. ریتم شبانه روزی که با نامهایی مانند ساعت زیستی و ریتم سیرکادین نیز شناخته می شود، باعث تغییرات فیزیکی، روانی و رفتاری در یک ارگانیسم می شوند. اگر مشکلی برای ریتمهای شبانهروزی رخ دهد منجر به مشکلات سلامتی خواهند شد. اما ریتم شبانهروزی دقیقا چیست و چه کاری در بدن انجام می دهد؟ به ریتم شبانه روزی، ساعت زیستی، ساعت بیولوژیکی و ساعت بدن نیز می گویند. ریتم شبانه روزی یک فرآیند طبیعی است که هر روزه اتفاق مي افتد.